Sligaziun

1. ferm, curaschus – ün liun (C)

2. sabgia, activa da not – üna tschuetta (U)

3. luvriusa, ingaschada – üna furmia (N)

4. suos-ch, sainza maniera – ün püerch (D)

5. empatic, vul giovar – ün delfin (I)

6. furbra, scorta – üna vuolp (Z)

7. fidel, loyal – ün chan (I)

8. stüpid, ostinà – ün asen (U)

9. svelt, elegant – ün tigher (N)

10. liber, independent – ün utschè (A)

11. superbi, superbgia – ün pavun (L)

CUNDIZIUNAL

Erklärung

Per introdüer l'exercizi dumonda la magistra als students ed a las studentas da ponderar che bes-cha chi's cunfess il meglder cun els e cun lur caracter. Ils students scrivan il nom da la bes-cha sül scrittin cha la magistra scumparta e la magistra ramassa ils scrittins. 

Lura prouvan ils students e las studentas d'attribuir las caracteristicas a las bes-chas e tillas cumbinan culs purtrets suotvart. Els discutan las dumondas in classa. In connex culla dumonda c) scriva la magistra las bes-chas cha'ls students han nomnà vi da la tabla. Ella cumplettescha quellas cun üna bes-cha chi correspuonda a sias aignas caracteristicas. Ils students stübgian lura in classa che bes-cha chi pudess rapreschantar che studenta o student.  

Il pled da soluziun CUNDIZIUNAL es il term grammatical per ün dals quatter möds e correspuonda al Konjunktiv II dal tudais-ch (ich wäre, du würdest, er ginge). El vain dovrà per exprimer giavüschs e fats irreals, dimena eir per descriver che bes-cha chi's füss il plü jent. Il memo grammatical es da chattar illa part grammaticala da quist med da lingua. 

Exaimpel:

Sch'eu füss üna bes-cha, lura füss eu üna tschuetta e pudess svolar tras la not. 

Wenn ich ein Tier wäre, dann wäre ich eine Eule und könnte durch die Nacht fliegen. 

Il pled da soluziun fa perquai la punt al tema grammatical chi segua. 

Idea:

La magistra creescha cartinas da memori cullas bes-chas (davovart il nom da la bes-cha, davantvart il purtret) e'ls students fan il gö per memorisar il s-chazi da pleds.

Sligaziun

Fuormas dal cundiziunal:

füss, füss, dschess, fess, stessan, mettess

Il cundiziunal vain fuormà cun agiudscher al tschep dal verb da la 1. persuna plural in tuot las persunas ün -ss. Las desinenzas sun -ess, -essast, -ess, -essan -essat, -essan pella 1.-3. conjugaziun ed -iss, -issast, -iss, -issan, -issat, -issan pella 4. conjugaziun.

Exaimpels per verbs regulars:  

CHANTAR, nus chant-ain, eu chant-ess 

GIODAIR, nus giod-ain, tü giodessast 

VENDER, nus vend-ain, el/ella vend-ess 

FINIR, nus fin-in, vus fin-issat 

PARTIR, nus part-in, els/ellas partissan 

Exaimpels per verbs irregulars: 

AVAIR, nus vain, eu vess 

FAR, nus fain, tü fessast 

IR, nus giain, el/ella gess 

STAR, nus stain, nus stessan 

DIR, nus dschain, vus dschessat 

DAR, nus dain, els/ellas dessan 

Sligaziun

Erklärung

Ils students e las studentas fan las lezchas A-C e tillas corregian. Lura fan els la lezcha D e laschan correger quist exercizi a la magistra. Els scrivan üna versiun finala sainza fals e tilla tramettan in fuorma da cartulina a la persuna eletta.

Sligaziun

nus tscherchain, nus tscherchessan

nus mütschin, vus mütschissat

nus lavurain, ella lavuress

nus vezzain, els vezzessan

nus tmain, eu tmess

nus dumandain, nus dumandessan

nus ans allegrain, vus s‘allegressat

nu dschain, ellas dschessan

nus giain, nus gessan

nus eschan, el füss

Erklärung

Ils students e las studentas fan las lezchas minchün dapersai e barattan lura ils quaderns cun lur vaschin o lur vaschina per laschar correger.

Sligaziun

Eu cumpress üna chasa, sch'eu guadagness ün milliun cun far lotto. 

Das-chessan nus pajar? 

Sch'eu pudess tscherner, vivess eu in ün chastè. 

El fess jent ün plaschair a sia mamma. 

Sch'eu vess peida, lura imprendess eu üna lingua. 

Nus lessan jent invidar a vus a tschaina. 

Sch'eu füss a tai, lura pretendess eu daplü. 

Ils uffants durmissan tuottadi, scha nus tils laschessan far. 

Tü gessast eir a chasa, scha tü nu vessast nöglia da far.

Erklärung

Ils students e las studentas fan las lezchas minchün dapersai e barattan lura ils quaderns cun lur vaschin o lur vaschina per laschar correger.

Sligaziun

Il plü jent füss eu ün giat. Eu giodess las charezzas da mia patruna e minchatant tschüffess eu üna mür e tantess il chan dal vaschin. Il plü suvent am plachess eu però sülla cuotscha in stüva e durmiss uschè lönch sco ch’eu pudess.

Erklärung

Ils students e las studentas fan las lezchas minchün dapersai e barattan lura ils quaderns cun lur vaschin o lur vaschina per laschar correger.

Erklärung

La magistra copcha las dumondas dal model da copchar e taglia oura las cartinas. Las cartinas vegnan missas cul cheu ingiò sün maisa e masdadas. Ün student o üna studenta tira üna cartina e fa la dumonda ad ün constudent o ad üna constudenta. Quel o quella respuonda a la dumonda e quinta alch da sai svess, s'inclegia cun dovrar il cundiziunal. Ils students das-chan eir dumandar ulteriuras infuormaziuns, sch'els lessan savair daplü. Lura tira ün oter student üna cartina cun üna dumonda e fa quella ad ün constudent o ad üna constudenta da la gruppa. Quai cuntinuescha, fin cha’ls students han prelet tuot las cartinas e respus a tuot las dumondas. Per finir nota mincha studenta e student üna da las dumondas in seis cudesch da lavur e respuonda a quella in ün text plü lung. A la fin prelegia la magistra las dumondas e respostas e lascha ingiavinar a la gruppa chi chi ha scrit il text.

Erklärung

La magistra prelegia üna dumonda. Ils students e las studentas pondereschan ün mumaint chi da la classa chi pudess correspuonder il plü ferm a quai chi vain dumandà. La magistra dombrà lura sün trais, e sün trais muossan tuots sülla persuna ch’els han tschernü. I’s vezza uschè sün chi cha’ls students han muossà il plü suvent. Schi vain giavüschà, as poja far üna dumonda implü a quella persuna (p.ex. Pudessast tü confermar quai? Perche crajast cha tü est gnü nomnà/gnüda nomnada il plü suvent?). 

Varianta:

La magistra po eir laschar far als students cullas dumondas survart il gö Eu o tü? chi's cugnuoscha da nozzas o eir da l'emischiun Glanz & Gloria da SRF. Adüna duos students sezzan giò rain cunter rain. Els tegnan in man üna tabla cun scrit davantvart EU e davovart TÜ. A la dumonda da la magistra (Chi da vus ...) ston els decider, scha quai chi vain dumandà correspuonda plüchöntsch ad els svess o a lur partenari/partenaria. Els muossan quai cun tegner sü la tabla cun EU o cun TÜ. Üna correspundenza daja, scha lur respostas sun identicas, q.v.d. scha'l student A tegna sü EU e'l student B TÜ, quai chi'd es ün sen d'armonia. Ils constudents dombran las correspundenzas dals duos students. Il pêr chi ha las plü bleras correspundenzas ha guadagnà il gö.

Per finir markeschan ils students cun üna culur quai ch'els fessan, fond ün rinch intuorn las dumondas, a las qualas els correspuondan tenor l'opiniun dals constundents il plü ferm.

Erklärung

I'l rom da la lezcha A vaivan ils students notà sün ün scrittin il nom da la bes-cha chi correspuondess il plü ferm ad els. Davo cha'ls students han scrit il text, prelegia la magistra il nom d'üna bes-cha e la classa ingiavina chi chi s'identifichescha il plü ferm cun quella bes-cha. Scha'l student pertoc/la studenta pertocca voul, po ella preleger seis text in classa.